DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ
DEBİS | ENGLISH | ANA SAYFA | KİŞİSEL SAYFALAR
Editöre Ula?yn Ders Özetleri   Doktora

"Karşılaştırmalı Tarih" Doktora Programı

I. Yarıyıl

Zorunlu Ders:

KT601 Söylemin İdeolojik Yapısı ve Tarihsel Metinler 3 (3+0)

Dilbilim ve Frankfurt Okulunun çatışma görüşleri üzerine kurulan ve çok-disiplinli bir nitelik taşıyan bu ders ideolojilerin söylem içinde kurgulanma biçimlerini ele almaktadır. Toplumsal gerçekliği belli bir ideolojiye göre düzenekleyen söylem, önemli bir siyaset aracı olarak bir yandan bağlamı oluşturan olumsal koşullara göre oluşurken, diğer taraftan da durumları, bilginin nesnelerini, toplumsal kimlikleri, öznelerarası ve gruplararası ilişkileri vareder. Söylemin bu varedici niteliği tarihin belli bir anında belli grupların çıkarı doğrultusunda düzeneklenen ideolojileri gerçeklik olarak sunar. Bu derste bir çözümleme yöntemi olarak sunulacak olan Eleştirel Söylem Çözümlemesi aşağıdaki soruları sorarak tarihsel metinleri inceleme konuları yapacaktır.

  1. Gücü elinde tutan gruplar söylemi nasıl denetim altında tutmaktadır?
  2. Böyle bir söylem güçsüz grupların zihinsel faaliyetlerini ve eylemlerini nasıl denetlemektedir ve bu denetimin toplumsal eşitsizliğin yaratılmasındaki rolü nedir?
  3. Denetim altında tutulan gruplar bu güce söylemsel olarak nasıl karşı koyabilirler?

Seçmeli Dersler:

KT602 Geç Antik Çağda Doğu Akdeniz 3 (3+0)

Akdeniz’in doğusunu; kuzeyde Anadolu’nun güney kıyıları, doğuda Suriye-Filistin kıyı şeridi ve güneyde Mısır ve Afrika’nın kuzey kıyıları çevreler. Bu bölgenin girişinde de Kıbrıs yer alır. Tarih çağlarının başından itibaren en erken iskanlara ve yetkin uygarlıklara sahne olan bu bölge tarihin her döneminde farklı nedenlerle belirleyici roller üstlenmiştir. Roma imparatorluğunun son yüzyılı olan 4. Yüzyıl ve onu izleyen iki yüzyıl geç antik çağı oluşturur. Akdeniz’i bir iç deniz haline getiren Roma imparatorluğu ikiye bölünmüş ve her iki parça da eski gücü miras alamamıştır. Dağılan ve yitip gitmekte olan klasik gelenek, bir yandan Hıristiyanlık inancı içinde kendine yer bulurken Hıristiyanlık inancı da İslamiyet’e karşı durmaya çabalamaktadır. Geç Antik çağ, eskiçağdan süzülen olguların izlenebildiği son önemli noktadır. Eskiçağ bu noktada inanç, dünya görüşü ve sosyal yaşam alanlarında değişerek ortaçağ kanalıyla günümüze ulaşacak görünümlere bürünecektir.

KT603 Karşılaştırmalı Devrimler ve Modernleşme Hareketleri 3 (3+0)

Batı dünyasında modernitenin ortaya çıkışı ele alınarak; Batı dünyasındaki modernite’ler tartışılacak ve Batı dünyası dışındaki modernleşme hareketlerinin temel özellikleri ve Batı ile ayrılma noktaları üzerinde durulacaktır. Latin Amerika, Ortadoğu/İslam dünyası, Japonya’da ortaya çıkan modernleşme hareketleri incelenerek, bu ülkelerdeki Jakoben/Tepeden inmeci modernleşme hareketlerinin nedenleri, sınıfsal temelleri araştırılacaktır. Batı’nın Şarkiyatçılık kavramı çerçevesinde Doğu’ya bakışı tartışılacaktır. Belli başlı devrimler karşılaştırmalı olarak incelenecek, ülkelerin özgün koşulları da göz önünde tutularak paralellikleri ve ayrılıkları tartışılacaktır.

KT604 Hukuk Tarihi 3 (3+0)

Hukuk tarihi dersinde (genel hukuk tarihi ve Türk hukuk tarihi kapsamında) esas olarak aşağıdaki konular incelenecektir: Temel kavramlar, hukuk tarihinin konusu, bölümleri, diğer hukuk dallarıyla ilişkisi, ilk çağda, orta çağda ve sonrasında devlet ve hukuk alanındaki gelişim, İslamiyet’ten önceki Türk hukuk tarihi, İslamiyet’ten sonraki Türk hukuk tarihi, Osmanlı devletinde devlet yapısı, kamu hukuku ve özel hukuk, cumhuriyet döneminden günümüze kadar Türk hukukunda devlet yapısı ve temel hak ve özgürlükler alanındaki gelişim.

KT605 Karşılaştırmalı Ortaçağ Tarihi ve Uygarlığı 3 (3+0)

Ortaçağda Avrupa ve İslam Dünyasının siyasi, dini, ekonomik ve sosyal yapısı karşılaştırılarak incelenecektir. Roma İmparatorluğu sonrasında Avrupa’daki siyasi yapılanmalar; İmparatorluklar ve Krallıkların (Merovenjler, Karolenjler, kutsal Roma Germen İmparatorluğu, İngiltere ve Fransa Krallıkları, Papalık, Bizans İmparatorluğu v.s.) siyasi tarihleri; İslam dünyasında iz bırakmış olan devletlerin (Emeviler, Abbasiler, Karahanlıalr, Gazneliler, Selçuklular, Eyyubiler, Memlükler v.b.) siyasi tarihleri incelenecektir. Avrupa’daki feodal sistemin özellikleri vurgulanarak Batı ve Doğu feodalizminin benzer ve zıt yönleri üzerinde durulacaktır. Haçlı Seferlerinin nedenleri, bu seferlerin gerçekleştirilmesi ve sonuçları açıklanacak; Haçlı Seferlerinin İslam dünyasının Batıya bakışını nasıl etkilediği; Avrupa’nın, Haçlı Seferleri sonrasında İslam dünyasına yaklaşımındaki değişimler incelenecektir. Batı ve İslam dünyası arasındaki Ortaçağda kültürel temaslar ve etkileşim konusu üzerinde durulacaktır. Avrupa ve İslam dünyası arasında ortaçağdan kalma önyargılardan arınmanın mümkün olup olmayacağı tartışılacaktır.

KT606 Dünyada ve Türkiye’de İnsan Hakları ve Sorunları 3 (3+0)

Felsefi, hukuksal ve siyasal anlamda insan hakları kavramının tanımlanması. Tarihsel süreç içerisinde dünyada ve Türkiye’de insan hakları alanındaki savaşımlar ve elde edilen kazanımlar. İnsan haklarının özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra hukuksal, sosyal ve politik bir harekete dönüşmesinin nedenleri. İnsan hakları sorununun ülkelerin bir iç sorunu olmaktan çıkarak uluslar arası bir boyut kazanması. İnsan hakları ve demokrasi arasındaki ilişki. Son dönemde Türkiye’de insan hakları alanında yaşanan gelişmelerin hangi iç ve dış dinamikler sonucu elde edildiği konusu. Dünyada ve Türkiye’de İnsan hakları alanında etkinlik gösteren sivil toplum örgütleri ve bunların çalışma yöntemleri.

KT607 Karşılaştırmalı Eğitim Tarihi 3 (3+0)                                                                                       

Antik çağ eğitim tarihi, Atina sitelerinde eğitim, sofistlerin eğitim görüşleri, Helenistik eğitim, Roma'da eğitim, Hıristiyanlık çağı eğitimi, ortaçağ eğitimi ve eğitim kurumları, Rönesans dönemi genel özellikleri ve eğitim görüşü, reform dönemi eğitimi, aydınlanma çağı genel özellikleri ve eğitim görüşleri, aydınlanma çağı eğitimi, natüralist eğitim, Alman klasiklerinin ve idealistlerinin eğitim görüşleri, endüstrileşme çağı genel özellikleri ve eğitim anlayışı, metot çağı eğitimi, üstün insan eğitimi dersin konu başlıkları arasında yer almaktadır.

KT608 Dünya'da ve Türkiye'de Metropol Kentler 3 (3+0)

Metropol kent oluşumları dünya üzerinde endüstrileşmenin başlangıcıyla meydana gelen kentleşmenin ileri bir aşaması olarak ortaya çıkmıştır. Gelişmiş ülkelerde günümüzde yavaşlamaya başlayan bu süreç, diğer gelişmekte olan ülkelerde ve Türkiye’de hızla devam etmektedir. Günümüzde metropol kentlerin büyük bölümü gelişmiş ülkelerdedir. Bu durum 20–30 yıl sonra tersine dönecek Asya ve Güney Amerika’daki metropol kentlerin sayıları ve nüfusları gelişmiş ülkelerdekileri geçecektir. Türkiye’de de İstanbul başta olmak üzere Ankara ve İzmir’in yanı sıra metropolleşme açısından Adana, Bursa gibi kentler de gelişme kaydedecektir. Bu durum Türkiye’nin endüstrileşme ve kentleşme hızı ile doğru orantılı olarak ortaya çıkacaktır.

KT609 Yakın Dönem Türkiye Tarihinin Kaynakları (Literatür Taraması) 3 (3+0)

Bilimsel çalışmalarda kaynaklara ulaşmanın önemi üzerinde durularak, kaynak türleri ve bunların ne şekilde ele alınması gerektiği anlatılacaktır. Yakın dönem Türkiye tarihi hakkında yapılacak çalışmalarda yararlanılacak olan arşiv, kütüphane, özel koleksiyon, bibliyografya, süreli yayınlar ve akademik çalışmalara ulaşma, tarama ve yararlanma yöntemleri aktarılacaktır.

KT610 Ermeni Sorunu (Türk-Ermeni Metinlerinin Karşılaştırmalı İncelemesi) 3 (3+0)

Modernleşme sürecinde ulus-devlet kavramının ortaya çıkışı ve aynı dönemde Osmanlı Millet Sistemi’nde yaşanan sorunlar ele alınacak; Ermeni’nin ulusal kimliğinin ortaya çıkışında dış etkenlerin (emperyalizm, Fransız Devrimi ve bunun yarattığı milliyetçilik akımı…) rolü üzerinde durulacaktır. Yaklaşık yüz yıldan bu yana devam ede gelen süreçte; Türk ve Ermeni kimliklerinin oluşumunda, “öteki” olarak rol oynayan diğer kimliğe bakış tartışılacaktır. Ermeni ve Türk arşiv metinleri, propaganda metinleri, akademik çalışmaları karşılaştırmalı olarak incelenecektir.

KT611 Tarih Boyunca Türk-Bizans İlişkileri Tarihi 3 (3+0)

Bin yılı aşkın tarihiyle Bizans insanlık tarihinde müstesna bir yere sahip olan uygarlıktır. Bizans’ın tüm tarihi boyunca Türk asıllı halklarla temas halinde olduğunu görüyoruz. Üstelik Bizans’ın toprak mirasına da Türkler sahip olmuştur. Türk-Bizans ilişkileri sadece savaşların tarihi olarak düşünülmüş ve 1071 Malazgirt savaşıyla başlatmak da adet olmuştur. Oysa Türk-Bizans ilişkilerinin farklı yönleri de vardır. Bu nedenle Türk-Bizans ilişkilerini sürekli çatışmaların hikâyesi olarak algılamamak gerekir. Hunlardan başlayarak Türk-Bizans ilişkilerinin siyasi yönü, ekonomik, sosyal, kültürel ve dini yönleri bu derste ele alınacak; Türk-Bizans ilişkilerinin siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel, özellikleri, sonuçları ve günümüze etkileri incelenecektir.

KT 612 Strateji 3 (3+0)

Strateji kavramını tanım ve kapsamı üzerinde durularak strateji, jeostrateji, Jeopolitik kavramları arasındaki fark ve benzerlikler tarihi süreçte değişim ve gelişmeleriyle analiz edilecektir. Politik strateji ise tarihi dinamikleri içinde değerlendirilerek modern savaşın kökenleri, topyekün savaş, Endüstri Devrimi’nden Birinci Dünya Savaşı’na kadar geçen dönemdeki savaşların özellikleri, Birinci ve İkinci Dünya Savaşları arasındaki dönemde stratejiye konusunda ortaya çıkan yenilikler, İkinci Dünya Savaşı sonrası nükleer ve klasik savaşın özellikleri üzerinde durulacaktır.

KT 613 Diplomasi Tarihi 3 (3+0)

1815 yılında Viyana Kongresi’ndeki kurulan “güçler dengesi” prensibine dayanan çok kutuplu uluslararası ilişkiler sisteminden başlayarak Avrupa merkezli yapının önce kanatlardan yükselen iki kutuplu sisteme yerini bırakması, sonra bunlardan birinin çökmesi sonucunda tek kutuplu hale dönüşümü ülkeler arasındaki diplomatik ilişkiler bazında incelenecektir.

II. Yarıyıl

Zorunlu Ders:

KT620 Karşılaştırmalı İktisadi Doktorinler Tarihi 3 (3+0)

Yukarıda ana başlıklar halinde verilen konular bilim metodolojisi çerçevesinde incelenmekte, farklı görüşlerin analitik evrimi karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Bu bağlamda tarih doktora programlarına katkı sağlayacak bir yaklaşım sergilenerek iktisadi doktrinin evriminin karşılaştırmalı olarak verilmesi amaçlanmaktadır.

Seçmeli Dersler:

KT621 Türkiye-AB İlişkileri 3 (0+3)

Düşünsel anlamda kökleri çok daha eskilere dayanmakla beraber, II. Dünya Savaşı’ndan sonra, Avrupa ülkeleri iki kutuplu dünya düzeninde büyük bir güç olmanın yolunun bütünleşmekten geçtiği düşüncesiyle ilk girişimlerini başlattılar. Bugünkü AB’nin temelleri 1951 yılında imzalanan Paris Antlaşmasıyla kurulan Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) ve 1957 yılında Roma Antlaşmasıyla kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM) ile atılmıştır.

Türkiye’nin AB ile olan ilişkileri ise, AET’nin kuruluşundan hemen sonra gerçekleşmiştir. Türkiye ilk tam üyelik başvurusunu 1959 ılında Yunanistan ile birlikte gerçekleştirdi. 1963 yılında Türkiye-AB ilişkilerinin başlangıcı olarak kabul edilen Ankara Antlaşması imzalandı. 1973 yılında Gümrük Birliğini tesis etmek üzere Ankara Antlaşmasının eki niteliğinde olan Katma Protokol yürürlüğe girdi. Bu ilişkiler sürecinde diğer bazı önemli tarihler ise 1995 yılında 36. Ortaklık Konseyi Kararı ile Türkiye’nin GB’ ne girmesi,1999 da Helsinki zirvesinde aday ülke statüsünü kazanması ve Aralık 2004 de ise müzakere tarihini almasıdır. 40 yıldan uzun süredir devam eden süreçte Türkiye-AB ilişkileri kimi zaman askıya alınmış, kimi zaman ise ivme kazanmıştır.

Dünyanın en önemli ekonomik ve siyasi bütünleşmesi olarak görülen AB ile olan ilişkiler, bir yandan AB’nin hedefleri ve gelişimi, diğer yandan da Türkiye’nin jeo-stratejik konumu, amaçları çerçevesinde ve tarihsel süreç içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle aşağıda içeriği sunulan derste AB-Türkiye ilişkilerinde önemli olarak görülen tarihler, antlaşmalar, zirveler ve politikalar çerçevesinde Türkiye açısından önem arz eden ve Türkiye’nin geleceğini etkileyen önemli kararların sonuçları ele alınacaktır.

KT 622 Karşılaştırmalı Türk-Amerikan Anayasaları ve Siyasal Sistemleri 3 (0+3)

Bu derste; henüz bir yüzyılı tamamlamamış olan Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile 200 yıldan uzun bir süredir demokrasi geleneğini temsil eden Amerikan Anayasası karşılaştırılacaktır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1923’ten bugüne üç kez değiştirilmiş olan Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile bugüne dek sadece 27 kez maddeleri değiştirilmiş olan ABD Anayasası yapısı ve içeriği itibariyle incelenecektir.

Bu iki devletin anayasalarının temellerini ve yazıldıkları dönem içindeki koşulları öğrenerek karşılaştırmalarını yapmak, küreselleşen dünyamızdaki süper güç hakkında daha çok şey bilinmesine yardımcı olacaktır.

KT623 Çağdaş Ortadoğu Tarihi 3 (3+0)

Ortadoğu denilen coğrafyanın siyasal, sosyal, kültürel ve ekonomik özellikleri ayrıntılı olarak incelenecek, bu özelliklerin belirlediği stratejik konum, Türkiye ve dünyadaki güç dengeleri açısından değerlendirilecektir. Ayrıca bölgedeki etnik ve dinsel yapının belirlediği ideolojik ve siyasal çatışmalar üzerinde durulacaktır. Bunun yanında Ortadoğu ile ilgili Türkiye ve dünyada yapılan akademik çalışmalar hakkında literatür taraması yapılacaktır.

KT624 Balkanlar ve Milliyetçilik 3 (3+0)

Millet ve milliyetçilik kavramlarının ortaya çıkışı ve gelişimi, bu yeni akımın Balkanlarda yarattığı etkiler, Osmanlı’nın temel yapısının çözülüşü ve Balkan milliyetçiliklerinin temel özellikleri, birbirleri ile karşılaştırılması, dış etkilerin bu milliyetçiliklerdeki rolleri, Balkan milliyetçiliklerinin Osmanlı üzerindeki etkileri ve Türk milliyetçiliğine katkıları üzerinde durulacaktır. Soğuk Savaş sonrasındaki globalleşme sürecinde Balkanların yeniden dünyanın gündemine oturması ve yaşanan krizler ve trajedilerin nedenleri ve analizi yapılmaya çalışılacak ve güncel konular tartışılacaktır.

KT625 Karşılaştırmalı Türk -Amerikan Popüler Kültür Tarihi 3 (3+0)

Bu ders yaklaşık son 100 yıl içinde Türk / Amerikan toplumlarında popüler kültür ve kitle kültürünün ortaya çıkışını ele alır. Kültürün yüksek modellerine bir alternatif olarak doğan popüler kültürün gerçekte ideal bir “toplumsal eleştiri” modeli oluşturduğu gerçeğinden yola çıkılarak, küreselleşen dünya görüntüsü içinde her iki toplumda yaşanan kültürel deneyimlerin benzerliği araştırılır. Popüler kültürün “okunmasında” yardımcı olacak kuramsal metinlerin ardından televizyon, sinema, moda, müzik, magazin, eğlence ve alışveriş dünyası gibi temel kültürel yapıyı oluşturan kitle tüketim alanları ele alınır. Popüler kültürde yerini alan “hızlı tüketim” araçlarının nasıl birer “arzu nesnesine” dönüştürüldüğü, Türk / Amerikan kültürel ve toplumsal tarihinde yer alan olgu ve örnekler çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelenir.

KT 626 Uluslararası İlişkiler 3 (3+0)

Uluslararası İlişkilerin konusu, uluslararası sorunların gözlemlenmesi ve çözümlenmesi ile bunların açıklanması ve bu konuda tahminler yapılması için kuramların ya da modellerin geliştirilmesidir. Uluslararası İlişkilerde çözümleme düzeyi olarak, uluslararası sistem, devletlerin dış politikaları ve devletlerde takip edilecek dış politikadaki karar vericiler açısından ayrı düzeyleri göz önüne alarak çözümlemede bulunmanın farklıkları üzerinde durulacaktır.

KT627 Ortaçağ Tarihi Kaynakları 3 (3+0)

Ortaçağ tarih araştırmalarında kullanılması gereken kaynakların başında İslam dünyasında yazılan Arapça veya Farsça kronikler gelmektedir. Ermenice, Süryanice vakayinameler de Ortaçağ Doğu dünyası üzerine yapılacak çalışmalarda ihmal edilemeyecek kadar önemlidirler. Bizans döneminden kalma kroniklerin değeri ise tartışılmazdır. Türkiye’de fazla tanınmayan Batılı vakayinameler de Ortaçağ araştırmaları için eşsiz kaynaklardır. Üstelik haçlı seferleri üzerine yapılacak çalışmalarda Batılı kaynakları mutlaka kullanmak gereklidir. Vakayinamelerin dışında seyahatnameler, diplomatik belgeler, menakıpnameler, hagiografik eserler ve arşiv vesikaları da Ortaçağ tarih araştırmaların da kaynak vazifesi gören eserlerdir. Bu eserlerin özellikleri ve bu kaynaklardan yararlanırken dikkat edilmesi gereken hususlar dersin ana konusunu oluşturacaktır. Her kaynaktan alınacak bölümler öğrenciyle birlikte incelenecek ve Ortaçağ kaynaklarından veri elde etme uygulamalı olarak anlatılacaktır.

KT628 Modern Avrupa’nın Oluşumu ve İnşa Süreci 3(3+0)

Avrupa’nın Geleneksel Toplumsal yapısından Modern Toplum yapısına geçişi; bu süreçte, Avrupa ile Doğu dünyası arasındaki farkları; Avrupa’nın toplumsal dinamikleri; Modern Avrupa’nın oluşum sürecindeki çoklu sınıf yapısı (özellikle Burjuvazinin rolü); kentlerin gelişimi ve Kapitalistleşme süreci; Sekülerleşme; Modern Ulus-devlet kavramının ortaya çıkışı; Avrupalılık kimliğinin ortaya çıkışı; Avrupa’nın kendine ve öteki’ne bakışı ele alınacaktır. Ayrıca, Avrupa Birliği süreci ve AB’nin nereye doğru evrileceği konuları tartışılacaktır.

KT629 Karşılaştırmalı Demokrasi Tarihi 3 (3+0)

Demokrasi kavramının tanımı, temel özellikleri üzerinde durularak; kavramın tarihsel gelişimi (modern ve antik dünyadaki kapsamı, içeriği) incelenecektir. Modern anlamda demokrasi kavramının Batı dünyasında ortaya çıkışı ele alınarak, Batı dünyasında modernleşme/demokratikleşme sürecinde ortaya çıkan ekoller üzerinde durulacaktır. Batı tipi temsili demokrasinin bugün yaşadığı sorunların yanı sıra, sosyalist ve İslami rejimlerin de değerlendirilmesi yapılacaktır.












































Son Güncelleme: 28 Temmuz 2005

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ Cumhuriyet Bulvarı No: 144 35210 Alsancak / İZMİR Telefon:+90(232) 412 12 12 Faks:+90 (232) 464 81 35
© D.E.Ü.Rektörlük Bilgi İşlem Dairesi